Analiza finansowa
 

Jeśli analiza finansowa i analiza ekonomiczna leży w sferze Państwa zainteresowań zapraszam dalej.

Postawą analizy finansowej przedsiębiorstwa są:

·        Bilans,

·        Rachunek Zysków i Strat,

·        Rachunek Przepływów Pieniężnych (Cashflow) wykonywany metodą pośrednią lub bezpośrednią,

·        Zestawienie Zmian w Kapitałach Własnych,

·        Informacja Dodatkowa

W oparciu o dane zawarte w sprawozdaniu finansowym najczęściej przeprowadza się:

-         ocenę struktury majątkowo-kapitałowej przedsiębiorstwa,

-         ocenę kondycji finansowej przedsiębiorstwa.

Ocena struktury majątkowo-kapitałowej to wstęp do analizy finansowej i opiera się na Dantych zawartych w Bilansie oraz Zestawieniu Zmian w Kapitałach Własnych. Obejmuje ona badanie struktury majątku (aktywów), struktury kapitałowej (pasywów) oraz badanie relacji zachodzących między strukturą majątku i strukturą kapitału.

Ocenę taką można też nazwać jako analizę pionową bilansu[1]. Może być ona prowadzona w ujęciu statystycznym i dynamicznym przy zastosowaniu wskaźników struktury i wskaźników dynamiki. Kolejny aspekt nazywany analizą poziomą bilansu[2] uwzględnia współzależności między majątkiem i źródłami jego finansowania i odzwierciedla warunki równowagi ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa.

Do analizy finansowej, obok Bilansu wymagany jest również Rachunek Zysków i Strat często określany mianem rachunku wyników.

Kluczowym przedmiotem analizy finansowej przedsiębiorstwa jest jego zyskowność, a także zdolność do wywiązywania się z zobowiązań finansowych krótko bądź długoterminowych. Przedmiotem oceny jest ponadto sprawność i efektywność zarządzania przedsiębiorstwem przy zastosowaniu różnorodnych wskaźników.
 

Ocena zdolności kredytowej – zdolność płatnicza przedsiębiorstwa.

Zdolność płatniczą posiadają przedsiębiorstwa, których efektywność gospodarowania oraz stan majątkowy zapewniają wypłacalność. Efektywność finansowa działalności gospodarczej powinna zapewnić prawidłową działalność eksploatacyjną, a stan majątkowy powinien reprezentować taki stopień płynności składników majątkowych, aby mogły być one w razie potrzeby zamienione bez straty na pieniądz.

 ANALIZA WSKAŹNIKOWA
 
Analiza wskaźnikowa jednostki stanowi rozwinięcie wstępnej analizy podstawowych dokumentów finansowych[3] i oparta jest na badaniach wzajemnych relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi elementami bilansu oraz rachunku zysków i strat.
 
Zalecana jest z wielu powodów, a przede wszystkim dlatego, że:

- charakteryzuje różne aspekty działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i umożliwia osobie z zewnątrz ocenę kondycji finansowej,

- celowo dobrany zestaw wskaźników umożliwia badanie trendów i progresji na przestrzeni co najmniej kilku lat,

- stwarza szansę porównań z przeciętnymi wskaźnikami dla branży, grupy przedsiębiorstw, podobnych przedsiębiorstw, a także ze wskaźnikami konkurentów w określonym momencie,

- wskazuje sposoby, możliwości i niezbędne usprawnienia – jest to konieczne, jeśli organizacja jest zarządzana mniej efektywnie niż konkurencyjne firmy,

- może wyjaśnić spadek zysku i potencjalne możliwości jego wzrostu.

Analiza wskaźnikowa sprowadza się, na dobrą sprawę do obliczania odpowiednich wskaźników finansowych i ich porównywania do jakiegoś punktu odniesienia: czy to w przekroju branżowym, czy też wartości ogólnie przyjętych i podanych w wielu źródłach jako właściwe. Do ich obliczania wymagane są informacje zawarte we wszystkich składnikach sprawozdania finansowego jednostki. Bardzo często, w analizie finansowej oblicza się tylko część wskaźników kluczowych, do których wykorzystuje się tylko dane z rachunku wyników i Bilansu.

W przekroju sektorowym najlepiej jest porównać wskaźniki danej firmy: albo ze wskaźnikami uzyskanymi przez podobną firmę, albo ze wskaźnikami średnimi dla danej branży lub też uzyskanymi przez firmy stanowiące reprezentatywną próbkę branży. Dla analityka finansowego istotne jest przede wszystkim poznanie wielkości odchyleń między wskaźnikami dla danej firmy a ich średnimi odpowiednikami dla całej branży, bądź dla reprezentatywnej próbki. Znaczne odchylenia między rozpatrywanymi wskaźnikami muszą prowadzić do zastanowienia się czy prowadzona w firmie polityka finansowa jest prawidłowa.

Inny sposób analizy wskaźnikowej, sprowadza się do oceny kształtowania się rozpatrywanych wskaźników danego przedsiębiorstwa w dłuższym okresie. Moim zdaniem metoda ta jest najbardziej właściwa i najbardziej przyporządkowana do specyfiki badanej jednostki. Ograniczeniem tej metody jest czas działania, gdyż nie można jej zastosować jeśli firma funkcjonuje na rynku, w danej branży i przy porównywalnym poziomie działalności, krócej niż 3 – 4 lata. Dla firm posiadających długą tradycję zastosowanie tej metody jest bardzo wskazane.

 Klasyfikacja wskaźników służących do analizy sytuacji finansowej firmy:

·        wskaźniki płynności,

·        wskaźniki zadłużenia (zarządzania długiem),

·        wskaźniki efektywności (obrotowości),

·        wskaźniki rentowności (zyskowności),

·        wskaźniki wartości rynkowej. 

 
W literaturze można spotkać ogromną ilość wzorów na wskaźniki i bardzo często podawana jest ich oczekiwana wartość. Osobiście jestem przeciwnikiem podawania jakichkolwiek wartości i najczęściej w analizach finansowych sporządzanych na potrzeby profesjonalistów nie podaję takich wartości. Nie jestem w swoich poglądach odosobniony. Podobne zdanie posiada wielu naukowców z dziedziny finansów przedsiębiorstw. Jako przykład podaję zdanie D. Davies na temat wskaźnika płynności finansowej. Zdecydowanie negatywnie ocenia on górną normę 2,0, stanowiącą granicę bezpieczeństwa finansowego firmy, czyli granicę, która zapewnia zachowanie równowagi finansowej firmy. Twierdzi on, że w poszczególnych branżach, firmy mają różny poziom środków obrotowych i zapotrzebowanie na te środki zmienia się pod wpływem m.in. specyfiki branży.[4]

Jednocześnie zdaję sobie sprawę, że analizy finansowe czytają nie tylko specjaliści z tej dziedziny i rozumiem, że nie każdy musi znać wartości kluczowe dla wskaźników, stąd często sporządzam również analizy z podaniem oczekiwanych wartości. Moim zdaniem nie jest to błędem, jeśli poinformuje się czytelnika, że są to jedynie wartości orientacyjne i w żadnym wypadku nie muszą być zbliżone do obliczonych. Postanowiłem w tym miejscu nie opisywać szczegółowo sposobu analizy finansowej, gdyż zrobiłem to już wcześniej na stronie: http://www.finansowe.biz/Identyfikacja.pdf, gdzie serdecznie zapraszam zainteresowanych. Na podanej stronie podałem też przykłady modeli szybkiego ostrzegania przed upadłością, których najbardziej znany jest model Altmana. Choć posiadam ogromny szacunek do badań prof. Altmana, z przykrością muszę stwierdzić, że jego model stworzony dla amerykańskiej gospodarki w latach 60, dla dzisiejszej gospodarki polskiej podaje wyniki, na których w żadnym wypadku nie polecam się opierać, gdyż mogą wprowadzić w błąd. Jest wielu analityków uznających badanie za pomocą Modelu Altmana, jednak bez trudu można udowodnić, że otrzymane wyniki badań przedsiębiorstwa za pomocą tego modelu są często zupełnie przypadkowe. Spowodowane jest to inną specyfiką polskiej gospodarki, oraz faktem, że model ten ma już ponad 40 lat. Choć podkreślam, że prof. Altman był prekursorem tego typu badań i już choćby z tego powodu należy mu się ogromny szacunek. Prawdopodobnie również z faktu, że model ten był pierwszym modelem szybkiego ostrzegania, wynika jego popularność do dnia dzisiejszego. Na użytek badań polskich przedsiębiorstw polecam modele dostosowane do polskiej gospodarki. Można je również znaleźć na wcześniej podanej stronie.

 MODEL DU PONTA

 Ten szczególny przypadek analizy wskaźnikowej jest przydatny w pokazaniu, jak stopa zysku i rotacja aktywów współdziałają w kształtowaniu wskaźnika rentowności majątku i jak, z kolei, stopa rentowności majątku wraz z polityką długu wpływa na kształtowanie się wskaźnika rentowności kapitału własnego.

Model ten łączy ze sobą elementy analizy finansowej, wskazując na występujące zależności pomiędzy określoną aktywnością przedsiębiorstwa i obrazującymi ją wskaźnikami.
Informuje on o efektywności działań przedsiębiorstwa w poszczególnych sferach. Można przedstawić w uproszczeniu w postaci następującej formuły:

 (Zysk netto / Sprzedaż)   x    Sprzedaż netto / Aktywa ogółem)     x       (Aktywa ogółem / kapitał własny)   =    (Zysk netto / Kapitał własny)
 
lub:

   ROE = (Wskaźnik rentowności sprzedaży netto) X (Wskaźnik rotacji aktywów ogółem) X (Mnożnik kapitału własnego) 

lub:
 
ROE = (Stopa zwrotu kapitału) X ( Wskaźnik rentowności aktywów (ROA) ) X  (Mnożnik kapitału własnego)

  Dźwignia operacyjna:

 Wyraża użycie stałych kosztów operacyjnych przez przedsiębiorstwo, w krótkim okresie czasu, gdyż w długim okresie wszystkie koszty są zmienne. Ze stałością tej części kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa związane jest istnienie progu rentowności.
Występuje wtedy, gdy zmianom w przychodach ze sprzedaży towarzyszą większe zmiany w zysku operacyjnym przed spłatą odsetek i opodatkowaniem (EBIT). Dźwignia dotyczy struktury majątki (aktywów) i jego wykorzystania. Wzrost wykorzystania posiadanych zdolności produkcyjnych powoduje tzw. względna obniżkę kosztów stałych, co daje więcej niż proporcjonalną zmianę zysku operacyjnego (EBIT). Jest to efekt dźwigni operacyjnej.

 Stopień dźwigni operacyjnej (DOL)[5]:

 DOL = MC /EBIT 

 (sprzedaż – koszty zmienne) / (  sprzedaż – koszty zmienne – koszty stałe = MC / EBIT  
 

gdzie:
 

MC = marża brutto

EBIT = zysk operacyjny przed spłatą odsetek i opodatkowaniem.

 
 Dźwignia finansowa (DFL):

 Występuje wówczas, gdy przedsiębiorstwo wykorzystuje kapitał obcy, który wymaga płacenia odsetek. Znajduje ona szczególne zastosowanie w zarządzaniu strukturą kapitału firmy. Wskazuje na efekty dochodowe związane ze zmiana rentowności kapitału własnego, które uzyskano dzięki zmianie struktury kapitału polegającej na wykorzystaniu kapitału obcego.
 
            DFL = EBIT / EBT 

 (sprzedaż – koszty zmienne – koszty stałe) /  (sprzedaż – koszty zmienne – koszty stałe – odsetki) = EBIT / EBT                        

 gdzie:

EBT = zysk brutto

EBIT = zysk operacyjny przed spłatą odsetek i opodatkowaniem.

Efekt dźwigni finansowej wzrasta, wraz ze wzrostem stałych kosztów finansowych. Im stopień dźwigni jest bliższy jedności, tym mniejsze jest ryzyko finansowania działalności przedsiębiorstwa.
 
Dźwignia łączna (DCL):
 
Jest to iloczyn dźwigni operacyjnej i dzwigni finansowej. Stopień dźwigni obliczamy na podstawie formuły:
 
DCL = DOL x DFL
 
gdzie:

DOL = stopień dzwigni operacyjnej,

DFL = stopień dzwigni finansowej.

Biorąc pod uwagę różne sposoby ujmowania dźwigni operacyjnej i finansowej, wykorzystane mogą być różne formuły zapisu dźwigni łącznej.

Dźwignia operacyjna związana jest ze strukturą majątku i jego wykorzystaniem w istniejących warunkach działania przedsiębiorstwa.

 
Ocena pozycji rynkowej może być dokonywana z punktów widzenia:oceny finansowej,oceny źródeł informacji,przyszłych przedsięwzięć inwestycyjnych,oceny zdolności płatniczej.

Podstawowym celem jest przedstawienie przyszłego, teraźniejszego i przyszłego obrazu przedsiębiorstwa z określeniem najistotniejszego aspektu jego rozwoju.

Kluczowym przedmiotem oceny sytuacji rynkowej przedsiębiorstwa jest jego zyskowność bieżąca i perspektywiczna, związana z wypłatą dywidendy i ruchem w górę kursu akcji przy zdolności do wywiązywania się z zobowiązań finansowych zarówno krótko, jak i długoterminowych. W ograniczonych przypadkach, dla spółek giełdowych, ocena koncentruje się na analizie wyłącznie poziomu tych zjawisk.

Występują trzy niezależne płaszczyzny oceny:

a)      zysk osiągany przez spółkę,

b)      aktualna cena rynkowa akcji,

c)      dywidenda płacona akcjonariuszom.

Oceny spółki giełdowej dokonuje się porównując wskaźniki; ceny akcji do zysku na jedną akcję, ceny jednej akcji do wartości księgowej, ceny akcji do zysku powiększonego o amortyzację, dywidendową stopę zwrotu. 
 
 PRÓG RENTOWNOŚCI
 Analiza większości projektów inwestycyjnych wskazuje, iż są one jeżeli wielkość produkcji zbliża się do poziomu mocy produkcyjnych – gdy zdolności produkcyjne są prawie całkowicie wykorzystane.
Do oceny momentu, w którym projekt inwestycyjny zacznie przynosić zysk służy m.in. analiza progu rentowności. Jest to technika analityczna pozwalająca zbadać związki między kosztami i przychodami dla różnych poziomów wykorzystania mocy produkcyjnych. Natomiast ,dokładnie rzecz ujmując, przez próg rentowności rozumie się taką ilość produkcji, dla której całkowite przychody z jej sprzedaży są równe całkowitym kosztom, a więc jest to wolumen produkcji, który nie będzie powodował dalszych strat w działalności.
 

Analiza progu rentowności oparta jest na rachunku kosztów, który dzieli je na koszty wzrastające wraz z wolumenem produkcji i sprzedaży (koszty zmienne) oraz koszty, które są w krótkim okresie niezależne od rozmiarów produkcji i sprzedaży (koszty stałe).
[1] M. Wypych,  Finanse  przedsiębiorstwa  z  elementami  zarządzania  i  analizy,  ABSOLWENT, Łódź  1997, str. 176, 183.[2] tamże[3] W. Dębski,  Zarządzanie  Finansami,  Tom I,  CIM  Warszawa  1997,   roz. 2.2[4] D. Davies, Sztuka zarządzania finansami, PWN - McGraw-Hill, Warszawa – Londyn 1993, s. 42-50.[5] M. Wypych, Finanse przedsiębiorstwa, Absolwent, Łódź 1997, str. 214